Skalna Fatra

Barbara Zygmańska 

Południowo-zachodnia część Wielkiej Fatry, wznosząca się stromo nad śródgórską kotliną Turca, nosi w słowackich przewodnikach nazwę Bralná Fatra, dosłownie tłumacząc Skalista Fatra lub Skalna Fatra. Ten stosunkowo niewielki obszar zachwyca turystów licznie zgromadzonymi formami krasowymi – wysokimi skalnymi ścianami, jaskiniami, głębokimi przełomowymi dolinami.

Długie doliny Gaderska (Gaderská dolina) i Blatnicka (Blatnická dolina), wcinające się pod główny grzbiet od strony Kotliny Turczańskiej (Turčianska kotlina) przypominają w znacznym stopniu Dolinę Kościeliską w Tatrach Zachodnich, są jednak znacznie bardziej od niej zalesione. Położone nieco bardziej na północ Dolina Necpalska i  Jasieńska (Jasenská dolina) mają już nieco inny, „łagodniejszy” charakter.

Ponieważ ten ciekawy rejon jest bardzo łatwo dostępny z Polski i to zarówno komunikacją publiczną (około 6 godz.), jak i własnym samochodem (z Katowic 4 godz.) warto wybrać go na miejsce spędzenia kilku „górskich” dni, np. w czasie „długiego weekendu”.

  Z powodu sporych różnic wysokości i „wyspowego” charakteru szczytów, jak również z powodu braku bazy noclegowej w głębi gór, rejon nadaje się bardziej na jednodniowe wypady z bazą w dolinach niż na dłuższe wędrówki z namiotem. Nocowanie w namiocie w głębi gór nie jest zresztą dozwolone, gdyż Wielką Fatrę obejmuje w całości Park Narodowy.

Zatrzymując się w jednym z polecanych poniżej ośrodków mamy w zasięgu dnia wędrówki ciekawe szczyty: skaliste Tlsta (Tlstá 1373 m n.p.m.) i Ostra (Ostrá 1247 m n.p.m.), stożkowaty Dereniak (Drieňok 1268 m n.p.m.), czy halny Łysiec (Lysec 1381 m n.p.m.). Warto polecić zwłaszcza trasę na Tlstą i Ostrą. Jest to bardzo interesująca wycieczka wśród ciekawej skalnej scenerii. Po drodze warto zwiedzić ruiny zamku Blatnicki Hrad i Jaskinię Mażarną (Mažarná). Przejście całej trasy zajmuje około 7 godzin. Od Blatnicy należy iść kolejno szlakami żółtym, niebieski, zielonym, następnie żółtym i znów niebieskim. Dość strome podejście na Tlstą wynagradza piękny widok na całą Wielką i Małą Fatrę. Z kolei wejście na Ostrą umożliwia przeżycie kilku chwil emocji na eksponowanej skalnej grańce.

Przez Dolinę Gederską i Blatnicką można, w ciągu jednodniowej wycieczki, dotrzeć na najwyższe szczyty Wielkiej Fatry: Kryżną (Krížna 1574 m n.p.m.) i Ostredok (Ostredok 1592 m n.p.m.). Jest to jednak bardzo długa i wyczerpująca trasa, której przejście w całości zajmuje około 12–13 godzin. Od Blatnicy należy iść szlakiem żółtym, zielonym, następnie czerwonym i znów zielonym. Mniej więcej w połowie długości trasy na wysokości 1300 m n.p.m. znajduje się górski hotel Kráľova studňa, gdzie w razie potrzeby można przenocować. Chociaż teoretycznie jest to „hotel”, nie należy sobie obiecywać zbyt wiele, gdyż obiekt jest od 4 lat w trakcie remontu (bieżące informacje na stronie www.kralova-studna.sk i pod nr telefonu +421 48 4125984 oraz +421 903 465362).

Ciekawa i urozmaicona trasa prowadzi z Turczańskich Cieplic na najwyższy szczyt położony na południe od doliny Blatnickiej – Dereniak. Najciekawsze jest zwłaszcza samo wejście na skalisty wierzchołek. Od Turczańskich Cieplic idzie się szlakiem żółtym, a potem niebieskim. Przejście całej trasy trwa około 8 godz.

Aby wejść na Łysiec, najlepiej podjechać do Doliny Jasieńskiej. Samochód można zostawić pod schroniskiem chata Lysec, gdzie działa również restauracja. Przed schroniskiem jest parking, dojeżdżają tu również autobusy z Martina. Przejście całej trasy zajmuje około 6 godzin. Najlepiej iść do góry szlakiem  niebieskim, a schodzić żółtym, końcowy odcinek pod wyciągiem - bez szlaku.

Ze szczytu Łyśca można też wracać do schroniska inną, dłuższą trasą – północnym ograniczeniem doliny przez Mały Łysiec (Malý Lysec 1297 m n.p.m.), a następnie Jarabinę (Jarabiná 1314 m n.p.m.) i Keczkę (Kečka 1140 m n.p.m.). Szlaki kolejno: niebieski, czerwony, znów niebieski i żółty.

Jasenská dolina jest obecnie największym ośrodkiem narciarskim w tej części Słowacji (w rejonie Turiec). Jest tu 7 wyciągów narciarskich i 4–osobowa kolejka krzesełkowa, przewożące w sumie do 6100 osób na godzinę, 7 tras narciarskich o zróżnicowanej trudności i łącznej długości ponad 4 km. Bliższe informacje o ośrodku można znaleźć na stronie www.jasenskadolina.sk. W dolinie jest kilkanaście pensjonatów i schronisk. Najtańsze jest schronisko Chata Lysec, oferujące 40 miejsc noclegowych w 2- i 4-osobowych pokojach w warunkach turystycznych (tel. + 421 43 429 70 97, +421 903 589 305 i +421 908 689 305).

W czasie dłuższego pobytu u stóp Wielkiej Fatry, ciekawą alternatywę dla wycieczek pieszych stanowić mogą wycieczki rowerowe wzdłuż dolin Blatnickiej, Gederskiej, Necpalskiej lub Jasieńskiej. Mają po kilkanaście kilometrów długości, wzdłuż każdej z nich prowadzi wąska asfaltowa droga. Ujścia dolin łączy mało uczęszczana, widokowa szosa, idealna do jazdy rowerem. Rowery można wypożyczyć na miejscu w jednym z ośrodków.

W razie niepogody lub chcąc sobie zrobić dzień odpoczynku, warto odwiedzić odległą o około 20 km na południe piękną Kremnicę, znaną od czasów średniowiecza z wydobycia złota. Od XIV w. w Kremnicy istniała mennica królewska, gdzie bito węgierskie złote forinty. Działa ona zresztą nieprzerwanie do dziś – jeszcze niedawno bito tu „złote” dwu i pięciozłotówki. Oprócz pięknej starówki i zamku, na którym zachowały się gotycki kościół i romańska kaplica, warto zwiedzić Muzeum Monet i Medali z kolekcją wyrobów mennicy. Muzeum znajduje się w południowej pierzei rynku, w zabytkowym domu mieszczańskim pochodzącym z XIV w. Można również wybrać się na 4-godzinną wycieczkę na wznoszący się tuż nad miastem widokowy Kremnicki Szczyt (Kremnický štít 1008 m n.p.m.) pokryty uroczymi łąkami.

INFORMACJE PRAKTYCZNE

Głównymi punktami wypadowymi w rejon Skalnej Fatry są miejscowości: Turčanske Teplice, Mošovce, Blatnica, Necpaly, Belá-Dulice, ewentualnie ośrodek narciarki w Dolinie Jasenskej.

Ośrodki te połączone są wąską, widokową szosą. Przejazd autem z jednego ośrodka do kolejnego zajmuje nie więcej niż 30 min. Autobus niestety nie łączy wszystkich ośrodków, chcąc dojechać z jednej doliny do innej trzeba na ogół jechać przez Martin. Sprawdzenie już w Polsce rozkładów jazdy umożliwia doskonała strona internetowa www.cp.sk

Dojeżdżając w ten rejon z Polski najwygodniej przekraczać granicę w Cieszynie lub w Zwardoniu. Trasa: drogą E75 przez Cieszyn lub drogami krajowymi przez Żywiec i Zwardoń do Żyliny; następnie E50 i za drogowskazami na Bańską Bystrzycę drogą krajową nr 65. Za Martinem trzeba uważać na drogowskazy w lewo.

Komunikacją publiczną: do Żyliny (bezpośrednie połączenia kolejowe z Krakowa i z Katowic), dalej pociągiem do Martina (kierunek Zvolen), stąd autobusem podmiejskim już do celu podróży.

Baza noclegowa w rejonie dolin Gaderskiej i Blatnickiej jest bardzo rozbudowana. Najtańsze noclegi (w cenie około 170 Sk za noc) można znaleźć np. na kempingu w miejscowości Mošovce, latem dodatkową atrakcją jest otwarty basen termalny przyległy do kempingu. Piękny ośrodek Gader (www.gaderskadolina.sk) znajduje się około kilometra od ujścia Doliny Gaderskiej, tuż przed odejściem szlaku na Tlstą, na miejscu jest tu również niezła restauracja. Ceny są tu nieco wyższe. Sporo miejsc noclegowych o zróżnicowanym standardzie i cenach znaleźć można w ośrodku Jasenská dolina, przy czym większość hoteli czynna jest tylko zimą. W uzdrowisku Turčanske Teplice dominują pensjonaty, ale też nie jest nadmiernie drogo. Miejsca noclegowe warto zarezerwować telefonicznie przed wyjazdem z Polski, chociaż poza pełnią sezonu nie powinno być z nimi problemów. Informacje o miejscach noclegowych można znaleźć na stronie internetowej rejonu Turiec www.infoturiec.sk/index.php?M=44.

W większości ośrodków noclegowych są również niezłe i niezbyt drogie restauracje, warto się udać do takiej, gdzie można zjeść potrawy regionalne, noszą one zazwyczaj nazwę „Koliba”.

We wszystkich miejscowościach u stóp Wielkiej Fatry są dobrze zaopatrzone sklepy spożywcze, a w Martinie tuż obok głównej drogi znajduje się czynny 24 godz. na dobę supermarket.

Przewodniki w języku polskim:

- A. Wasilewski, „Wielka Fatra (Słowacja)”, wyd. Kraj, 2003 r.

- „Wielka Fatra”, wyd.  Dajama;

- B. Zygmańska, „Góry Słowacji”, wyd. Pascal, 2005 r. 

Mapa zawierająca opisywane wyżej trasy to mapa nr 121 w skali 1:50 000 słowackiego wydawnictwa „Harmanec”. Kremnica i jej okolica znajdują się na mapie nr 132 tegoż wydawnictwa.