Grzbietem Niżnych Tatr

Tekst Barbara Zygmańska

Zdjęcia Michał Zygmański

Kiedy spoglądamy z Tatr wprost na południe, ponad zamglonymi kotlinami Liptowa i Spisza, rzuca się w oczy podłużne, masywne pasmo górskie kulminujące na zachodzie w kilku skalistych wzniesieniach, zaś na wschodzie w wyniosłej kopulastej górze zwieńczonej masztem przekaźnikowym.

Niżne Tatry (Nízke Tatry) rozciągają się równoleżnikowo na długości ponad 90 km od Wielkiej Fatry na zachodzie, po Słowacki Raj na wschodzie, stanowiąc barierę oddzielającą północną część Słowacji i podtatrzańskie doliny Spisza i Liptowa od doliny Hronu. Masyw dzieli się na dwie części – zachodnią, zwaną Dziumbierską, z najwyższym szczytem Dziumbierem (Ďumbier, 2046 m n.p.m.) oraz Chopokiem (Chopok, 2025 m) i wschodnią, Kralowohalską, z najwyższym szczytem Kralową Halą (Kráľova hoľa, 1948 m) zwieńczoną potężnym masztem przekaźnikowym widocznym niemal z każdego punktu środkowej Słowacji. Obie części rozdzielone są od siebie przełęczą Čertovica (1233 m). Od wschodu Niżne Tatry urywają się kilkusetmetrowym przewyższeniem ku Przełęczy Wernarskiej (Vernár 1029 m) oddzielającej je od Słowackiego Raju; od Zachodu od Wielkiej Fatry oddziela je przełęcz Szturec (Šturec 1010 m).

Budowa geologiczna Niżnych Tatr przypomina nieco Tatry – ich główny grzbiet złożony jest z granitów, gnejsów i łupków krystalicznych, natomiast skłon północny ze skał osadowych z przewagą wapieni i dolomitów. Ta struktura geologiczna, a szczególnie wapienna i dolomitowa północna część masywu sprawia, że występuje tutaj wiele form krasowych, włącznie z najgłębszym i najrozleglejszym systemem jaskiń na Słowacji. W górach ma źródła kilka ważnych rzek tego kraju: Wag, Hron, Hnilec i Hornad.

Zachodnia część gór, wyższa i mniej zalesiona, jest bardziej ucywilizowana. Największe trasy i ośrodki narciarskie:

- Jasna w Dolinie Demianowskiej,

- trasy na południowych stokach Chopoka skłaniających się ku osadom Srdiečko i Tále,

- Donovaly w zachodniej części masywu.

Niewielki ośrodek narciarski znajduje się też na przełęczy Čertovica. Latem na gęsto poprowadzonych szlakach turystycznych spotkać można wielu turystów. Piękne są zwłaszcza trasy grzbietowe wiodące halnymi i skalistymi wierzchołkami.

Wschodnia część Niżnych Tatr jest znacznie bardziej dzika i odludna, porośnięta gęstymi lasami, niemniej i tutaj wytyczono liczne szlaki turystyczne. Ta część Niżnych Tatr jest łatwiej dostępna z południa, z doliny górnego Hronu. Lasy w pobliżu głównego grzbietu mocno ucierpiały w czasie wielkiej „kalamity” w listopadzie 2004 r., kiedy wicher powalił ich ogromne połacie; szczególnie ucierpiały lasy świerkowe. Do dziś idąc głównym grzbietem, trzeba się miejscami przedzierać przez wiatrołomy.

Jedną z najciekawszych tras turystycznych jest przejście całym grzbietem Niżnych Tatr. Prowadzi nim szlak czerwony, odcinek długodystansowej Ścieżki Bohaterów Powstania Słowackiego (Cesta hrdinov SNP). Szlak ten stanowi jednocześnie część europejskiej trasy E8 łączącej Rotterdam w Holandii ze Swilingradem na granicy bułgarsko-tureckiej. Szlak grzbietowy biegnie z miejscowości Donovaly na zachodnim skraju pasma, przez Chopok, Dziumbier, przełęcz Czertowica i Kralową Halę do wsi Telgárt położonej u źródeł Hronu u wrót Słowackiego Raju.

Przejście grzbietem Niżnych Tatr polecam wprawnym turystom. Szlak, który jest łatwy orientacyjnie latem, przy pięknej pogodzie - przy niespodziewanym załamaniu pogody może nagle stać się niebezpieczny. Wymaga dużego obycia turystycznego i odpowiedniego sprzętu – konieczny jest śpiwór, przybory do gotowania, wskazany namiot. Przejście całej trasy – około 90 km i ponad 5000 m deniwelacji, zabiera około 35 godz., co jest zazwyczaj rozkładane na 5 do 6 dni. Można się również zdecydować na krótsze odcinki, korzystając ze szlaków łącznikowych prowadzących na grzbiet z wiosek na Spiszu, Liptowie i z doliny Hronu.

Trasę tradycyjnie rozpoczyna się od miejscowości Donovaly, która położona jest na wysokości 960 m n.p.m. na samym grzbiecie Niżnych Tatr. Można tu dojechać autobusem od strony Rużomberku oraz Bańskiej Bystrzycy. Z centrum Donoval szlak czerwony wznosi się na halny grzbiet Keczki (Kečka 1225 m) i wierzchołek Koziego Grzbietu (Kozí chrbát 1330 m), a potem schodzi na Przełęcz Hiadelską (Hiadeľské sedlo 1099 m), będącą według niektórych geografów właściwą granicą Niżnych Tatr. Na samej przełęczy można robić namiot. Z Donoval jest do tego miejsca około 3,5 godz.

Stąd rozpoczyna się strome podejście na pierwszy wybitny szczyt w łańcuchu Niżnych Tatr – Wielką Chochulę  (Veľká Chochuľa 1753 m). Razem z sąsiednimi szczytami – Małą Chochulą, Kosarzyskiem i Skałką stanowią one wybitny grzbiet o nazwie Praszywa (Prasivá), który ze względu na swoje walory widokowe często bywa sam w sobie celem odrębnych wycieczek. Trasa grzbietem jest nietrudna, przypomina nieco wędrówki po bieszczadzkich połoninach. Ponieważ północne stoki pasma są bardzo strome i podcięte, a w zimie narażone na wielkie niebezpieczeństwo lawin, należy tu zachować dużą ostrożność. Schodzenie zimą z grzbietu jest dozwolone tylko w niektórych wyznaczonych miejscach. Jednym z nich jest przełęcz Sedlo pod Skalkou (1476 m) przed kopulastym szczytem Latiborska hoľa. Stąd schodzi się szlakiem żółtym do miejscowości Liptovská Lúžna, ale zimą nie należy iść żlebem wprost w dół, gdyż schodzą nim lawiny.

Dalsza trasa przebiega przez halne kopulaste grzbiety Latiborská hoľa (1643 m), Zámostská hoľa (1645 m) i przez skalisty szczyt Ďurkova (1750 m). Z prawej strony od szczytu Zámostská hoľa w odległości około 15 min od grzbietu, przy szlaku żółtym do Kyslej jest koliba pasterska, a przy niej obfite źródło. Można to miejsce wykorzystać na nocleg. Kolejne wygodne miejsce na nocleg jest zaraz za szczytem Ďurkova. Na przełęczy Sedlo Ďurkovej (1709 m) przy szlaku zielonym i niebieskim kilkaset metrów na południe od siodła przełęczy jest niedrogie schronisko Útulna pod sedlom Ďurkovej.

Szlak prowadzi dalej cały czas po skalno-trawiastym grzbiecie powyżej 1800 m n.p.m., widoki są niezrównane. Po lewej stronie grzbiet urywa się skalnymi ściankami do stromych polodowcowych kotłów. Mija się szczyty Chabenec i Dereše, aż w końcu po około 5 godz. marszu od schroniska szlak doprowadza na najbardziej chyba uczęszczany szczyt Niżnych Tatr – Chopok. Na grzbiecie stoją zabudowania nieczynnej stacji kolejki, obwieszone antenami GSM. Tuż pod kamiennym kopcem samego szczytu znajduje się schronisko – Kamienná chata pod Chopkiem. Następne dogodne miejsce na nocleg jest dopiero po kolejnych 3 godz. Marszu (Chata generála Štefáníka).

Szlak czerwony wznosi się ponad schroniskiem na kamienną piramidę szczytu, skąd znów obserwować można niezapomniane widoki i dalej schodzi w dół skalistą granią na szeroką Przełęcz Demianowską (1756 m) – najgłębszą przełęcz w grzbiecie pomiędzy Chopokiem a Dziumbierem. Za zwornikowym szczytem Krupowej Hali (Krúpova hoľa 1922)  wznosi się najwyższy szczyt pasma Dziumbier. Szlak czerwony kierując się ku schronisku omija wierzchołek dość odległym trawersem, jednak na sam szczyt podejść można odgałęzieniem tego szlaku w niecałą godzinę. Jako najwyższy wierzchołek Niżnych Tatr Dziumbier stanowi znów niezrównany punkt widokowy. Szczyt zbudowany jest z granitu, pod jego północnymi stokami leżą największe w całych Niżnych Tatrach kotły polodowcowe. Z wierzchołka schodzi się drogą podejścia na przełęcz Krúpove sedlo i podąża dalej za szlakiem czerwonym do Chaty generála Štefáníka.

Będąc tu, warto poświęcić pół dnia na zwiedzanie Jaskini Martwych Nietoperzy, która znajduje się około 0,5 godz. drogi od niego. Została odkryta stosunkowo niedawno, bo w 1981 r. Znajduje się w wysokogórskim krasie masywu Dziumbieru, na południe od szczytu na wysokości 1520 m. Nazwa - Jaskyňa mŕtvych netopierov - pochodzi od wielkiej liczby kosteczek nietoperzy sprzed 6000 lat, które odnaleziono w jej korytarzach. Z długością korytarzy 14 km i głębokością 310 m stanowi trzecią co do długości jaskinię Słowacji. W korytarzach panuje temperatura w granicach 3° C i ciągły przewiew (5 m/s), gdyż cały system jaskini jest otwarty.

Kolejna część wędrówki rozpoczyna się od krótkiego, stromego podejścia na górę Králička, po czym po pokonaniu kilku mniej wybitnych wzniesień schodzi się na niską, głęboko wciętą przełęcz Čertovica (1238 m), przez którą prowadzi ważna międzynarodowa droga przez grzbiet Niżnych Tatr. Na przełęczy jest przystanek SAD, na którym zatrzymują się autobusy dalekobieżne, kilka pensjonatów i kilka barów. Na samej przełęczy można również rozbić namiot. Nie ma, niestety, sklepu, gdzie można by uzupełnić produkty żywnościowe. Jeśli konieczne są zakupy należy zejść lub zjechać autobusem do położonej 3 km na północ wsi Vyšná Boca.

Od przełęczy szlak czerwony wznosi się dość łagodnie na południowy wschód. cały czas grzbietem, przeważnie lasem, raz wznosząc się raz lekko obniżając, aż do rozległej polany Ramža (około 3 godz. od przełęczy Čertovica), gdzie jest źródło i dawna koleba pasterska dostosowana do potrzeb turystów.

Dalej szlak prowadzi znowu zalesionym grzbietem nad górną częścią Doliny Sokolej. Za szczytem Homôlka (1660 m) trasa prowadzi na wysokości około 1500 m n.p.m. Potem grzbiet stromo opada do niskiej przełęczy Priehyba (1190 m), przez którą przechodzi z Helpy nad Czarny Wag szeroka droga leśna, którą prowadzi szlak żółty. Sama przełęcz jest znowu wygodnym miejscem na obozowisko. W pobliżu od strony północno–zachodniej jest źródło, a na samej przełęczy zadaszenie i kilka ław.

Na kolejnym odcinku trasy szlak czerwony znowu stromo wznosi się leśną drogą, a potem wśród kosodrzewiny na widokowy wierzchołek Wielkiej Wapnicy (Veľka Vápnica 1691 m). Od płytkiej przełęczy Priehybka (1555 m) gdzie jest źródło, już tylko 0,5 godziny do samoobsługowego schroniska – Útulna na Andrejcovej (od przełęczy Čertovica jest dotąd około 9 godz., od polany Ramža około 6 godz. ). Dalej pozostaje do przejścia ostatni odcinek trasy aż po Kralową Halę. Grzbiet, a z nim szlak stopniowo wznosi się od wysokości około 1410 m n.p.m. aż (po ok. 4 h) po wierzchołek Kralowej Hali (1948 m n.p.m.) z szosą i masztem przekaźnikowym.

Z Kralowej Hali można zejść do miejscowości Telgárt szlakiem zielonym lub czerwonym, który jest bardzo widokowy (piękne widoki szczególnie na Tatry, Słowacki Raj i Murańską Płaninę). Zresztą na szczycie Kralowej Hali krzyżuje się sześć szlaków, jest w czym wybierać. Najkrótsze, chociaż mało ciekawe jest zejście szlakiem niebieskim do miejscowości Šumiac nad górnym Hronem. Przy złej pogodzie można też skorzystać z szosy, która doprowadza również do Šumiacu.

Szczegółowy opis przejścia grzbietem Niżnych Tatr, wraz z aktualnymi warunkami (co ważne jest szczególnie w zimie) znaleźć można w języku słowackim na stronie internetowej www.hory.sk.

Schronisko Útulna pod sedlom Ďurkovej oferuje noclegi na szerokiej pryczy, wygódki i mycie na dworze, koniecznie trzeba mieć własny śpiwór. Na miejscu można kupić herbatę, zupę i rum. Nominalnie może się tu przespać 36 osób. Nocleg kosztuje około 70 Sk. Telefon do schroniska +421/908/133027.

Schronisko Kamienná chata pod Chopkiem posiada około 20 miejsc noclegowych na sali zbiorowej. W razie zajętych wszystkich miejsc spać można również na podłodze w bufecie. Woda jest tu dowożona kolejką krzesełkową, a następnie donoszona na górę. Ceny noclegów ok. 270 Sk, w jadalni 150 Sk, oprócz tego płaci się za wodę – 5 Sk za 1 l zimnej wody, 30 Sk za litr wrzątku. Można tu zakupić również ciepłe posiłki. Drewniana wygódka za schroniskiem. Tel. +421/48/6170039; www.kamennachata.sk

W schronisku Chata generála Štefáníka może przenocować około 70 osób. Na miejscu jest woda, ciepły prysznic i WC. Jeśli źródło wody zamarzło – wodę się dowozi (a właściwie donosi) i wtedy trzeba ją kupować. W razie przepełnienia schroniska spać można także w jadalni. Ceny za noclegi – około 270 Sk w tym śniadanie, na podłodze w jadalni – około 100 Sk. Tel. +421/48/6195120, komórkowy: +421/904/978439; www.chatamrs.sk.

Zwiedzanie Jaskini Martwych Nietoperzy możliwe jest po wcześniejszym uzgodnieniu (tel. +421/48/6175428, +421/905/135535, www.jaskynamn.host.sk). Wstęp w godz. 9.00-16.00, jednorazowo wejście dla ok. 20 osób. Tras turystycznych jest kilka, o różnej długości, trudności, czasie przejścia i różnych cenach (cena za podstawową 180/80 Sk). Osoby wchodzące do jaskini otrzymują kaski i uprząż taternicką do asekuracji w trudniejszych miejscach.

W samoobsługowym schronie útulňa Ramža jest miejsce dla około 15 osób, ale zmieści się ich nawet 30, obok można również rozbić namiot. Przed kolebą jest obudowane źródło, miejsce na ognisko, stół i ławy.

Schronisko útulna na Andrejcovej to nieco rozbudowany szałas, w którym są prycze, a w pobliżu źródło. Przenocować może do 25 osób.